PN-EN 1090-3 to temat, który przewija się w biurach projektowych, halach produkcyjnych i w rozmowach z klientami. W praktyce oznacza on konkretne reguły, dokumenty i procedury, które trzeba spełnić, aby konstrukcja aluminiowa trafiła legalnie na rynek. W tym tekście wyjaśnię, co norma obejmuje, jakie dokumenty trzeba przygotować, jakie procedury spawalnicze stosować i jak wygląda proces certyfikacji producenta. Dzielę się także praktycznymi wskazówkami, opartymi na doświadczeniu z zakładów wykonawczych i audytów jakości. Kolejne sekcje przeprowadzą cię krok po kroku przez wymagania związane z materiałami, projektowaniem, spawaniem oraz kontrolami jakości. Jeśli planujesz wdrożenie standardów albo chcesz sprawdzić, czy twoja firma jest gotowa — ten artykuł podpowie, co zrobić najpierw, a co zostawić specjaliście.
PN-EN 1090 to europejski zestaw zasad dotyczących wykonywania elementów konstrukcyjnych z metali. Część trzecia — PN-EN 1090-3 — skupia się na konstrukcjach z aluminium. Norma definiuje wymagania dotyczące procesów produkcji, kontroli jakości i dokumentacji technicznej, które mają zapewnić odpowiednią wytrzymałość, trwałość i bezpieczeństwo wyrobów. Stosuje się ją, gdy elementy aluminiowe są częścią konstrukcji budowlanych lub prefabrykowanych wyrobów objętych rozporządzeniem CPR. W praktyce chodzi o to, żeby każda konstrukcja aluminiowa wprowadzana na rynek spełniała określone kryteria — od surowca po końcowe badania.
PN-EN 1090-3 określa też, kto odpowiada za poszczególne etapy produkcji — producent, projektant, wykonawca. Wymaga dowodów zgodności: wyników badań, świadectw materiałowych i protokołów spawalniczych. W polskich warunkach, oprócz wymogów normy, trzeba pamiętać o powiązaniach z krajowymi przepisami budowlanymi oraz o obowiązkach związanych z oznakowaniem CE. Dobrze wdrożona norma pozwala uniknąć nieporozumień na etapie montażu i odbioru, przyspiesza negocjacje z klientem oraz zwiększa szanse na pozytywny wynik audytu jednostki notyfikowanej.
Norma stawia wymagania wielowymiarowe — od zarządzania jakością po konkretne badania spoin i materiału. Na poziomie ogólnym trzeba posiadać system dokumentacji technicznej obejmujący specyfikacje materiałowe, instrukcje spawania, procedury kontroli i zapisy badań. Producent musi udowodnić, że proces produkcyjny jest powtarzalny i nadzorowany. W praktyce oznacza to kontrolę dostaw, identyfikowalność materiału, kwalifikacje personelu oraz dokumentację stanowisk spawalniczych.
Warto zwrócić uwagę na zakres odpowiedzialności: producent odpowiada za zgodność wykonania z dokumentacją techniczną i z deklaracją zgodności. Audyty wewnętrzne oraz monitoring procesów są elementami wymaganymi przy ocenie zakładu. Normy określają także klasy wykonania (Execution Classes) i kryteria odbioru wyrobów, w tym dopuszczalne odchyłki wymiarowe czy wymagania dotyczące ochrony powierzchni. Z mojego doświadczenia wynika, że dobrze zaplanowany system zapisu badań i protokołów znacznie ułatwia proces certyfikacji i skraca czas odpowiedzi przy zapytaniach ofertowych.
Materiały stosowane do produkcji elementów aluminiowych muszą być udokumentowane przez dostawcę. Norma wymaga posiadania świadectw materiałowych, które potwierdzają skład chemiczny, właściwości mechaniczne oraz zgodność z wymaganymi specyfikacjami. Dotyczy to zarówno profili, blach, jak i elementów dodatkowych typu śruby czy wkładki. Ważne są też zalecenia dotyczące magazynowania i przygotowania powierzchni przed spawaniem lub obróbką — wilgoć, zanieczyszczenia czy tlenki mogą drastycznie wpłynąć na jakość spoina.
Praktyczne punkty do pilnowania:
W zakładach, które znam, kluczowym usprawnieniem było wprowadzenie prostego systemu identyfikacji partii na magazynie oraz obowiązkowego sprawdzenia certyfikatów przed wypuszczeniem materiału do produkcji. Dzięki temu uniknięto mieszania stopów oraz problemów przy późniejszych reklamacjach.
Przed rozpoczęciem produkcji należy zebrać:
Sprawdź wysokiej jakości profile aluminiowe Extral
Spawanie aluminium różni się od spawania stali — wymaga innych procedur, umiejętności oraz sprzętu. Norma określa potrzeby związane z dokumentacją techniczną spoin: procedury spawania (WPS), kwalifikacje procedur (PQR) i certyfikaty spawaczy. Typowe metody stosowane w aluminium to TIG, MIG/MAG (GMAW) oraz procesy automatyczne w zależności od rodzaju konstrukcji. Kluczowe znaczenie ma kontrola parametrów: prąd, gaz osłonowy, prędkość spawania i przygotowanie krawędzi.
W praktyce wymagane są badania nieniszczące (NDT) — najczęściej badania penetracyjne, ultradźwiękowe lub wizualne — zgodnie z kryteriami klasy wykonania. W przypadku elementów nośnych często stosuje się także badania niszczące dla partii wzorcowych, by potwierdzić wytrzymałość spoin. Kwalifikacje spawaczy powinny być aktualne i zgodne z normami spawalniczymi, a procedury spawania zapisywane i archiwizowane.
Moje doświadczenie pokazuje, że najczęstsze problemy to brak aktualnych PQR oraz słabe przygotowanie stanowisk (niewłaściwe oczyszczenie aluminium przed spawaniem). Inwestycja w krótkie szkolenia praktyczne dla spawaczy oraz w kontrolę procesu spawania znacznie zmniejsza liczbę niezgodności i reklamacji.
W zależności od klasy wykonania:
Projektowanie konstrukcji aluminiowej wymaga uwzględnienia specyfiki materiału: niższa gęstość, inna sprężystość, podatność na zmęczenie i korozję galwaniczną. Norma nakłada obowiązek dostarczenia dokumentacji projektowej, która zawiera obliczenia nośności, detale połączeń i sposób ochrony powierzchni. Projektant powinien uwzględnić klasy wykonania i kryteria użytkowe oraz przewidzieć miejsca krytyczne, gdzie będą wymagać dodatkowych badań.
W praktyce oznacza to:
Z mojego punktu widzenia dobrze przygotowany projekt to taki, który redukuje ryzyko nieporozumień przy produkcji: proste detale, klarowne opisy i tolerancje możliwe do osiągnięcia w seryjnej produkcji.
Sprawdź również: Jak stosować EN 755-9 w praktyce produkcji elementów aluminiowych?
Proces certyfikacji obejmuje ocenę systemu produkcji oraz zgodności wyrobów z wymaganiami normy. Jednostka notyfikowana przeprowadza audyt fabryczny, podczas którego weryfikuje dokumentację, procesy technologiczne, kwalifikacje personelu oraz system kontroli jakości. Po pozytywnym audycie producent otrzymuje możliwość wystawiania deklaracji zgodności i umieszczania oznakowania CE na wyrobach.
W praktyce przygotowanie do audytu obejmuje:
Certyfikacja to nie jednorazowy akt — przewidziany jest nadzór i audyty okresowe. Brak certyfikatu uniemożliwia legalne wprowadzenie wyrobów aluminiowych objętych CPR na rynek. Z mojego doświadczenia wynika, że najwięcej trudności sprawia przygotowanie kompletnej dokumentacji produkcyjnej oraz dowodów powtarzalności procesu — warto zatem skorzystać z pomocy doradcy przed audytem.
P: Czy każda konstrukcja aluminiowa musi mieć oznakowanie CE?
O: Jeśli konstrukcja jest wyrobem budowlanym objętym rozporządzeniem CPR, to tak — wymaga oznakowania CE. W praktyce wiele elementów fabrycznych trafiających do budownictwa podlega tym przepisom.
P: Jak często trzeba odnawiać kwalifikacje spawaczy?
O: Zależnie od norm spawalniczych i zakresu obowiązków, ale zwykle kwalifikacje trzeba odnawiać co kilka lat lub po dłuższej przerwie w pracy przy danym procesie.
P: Czy można stosować materiały bez świadectw dostawcy?
O: Niezalecane i ryzykowne. Brak dokumentów uniemożliwia wykazanie zgodności materiałów z wymaganiami normy.
P: Jakie są najczęstsze przyczyny niezgodności przy audycie?
O: Braki w dokumentacji, nieaktualne procedury spawania i brak dowodów powtarzalności procesu.
P: Czy norma PN-EN 1090-3 dotyczy tylko spawanych konstrukcji?
O: Obejmuje różne rodzaje łączeń i procesów produkcyjnych, ale spawanie jest jednym z kluczowych aspektów, dla których istnieją szczegółowe wymagania.
PN-EN 1090-3 określa kompleksowe wymagania dla konstrukcji aluminiowych — od materiałów przez procesy spawania, projektowanie aż po certyfikację producenta. Dobrze wdrożony system pozwala na stabilną produkcję, minimalizuje ryzyko reklamacji i umożliwia legalne wprowadzanie wyrobów na rynek z oznakowaniem CE. Jeśli planujesz wdrożenie lub audyt, zacznij od uporządkowania dokumentacji materiałowej, kwalifikacji spawaczy i procedur kontroli — to daje najszybszy efekt przy przygotowaniach do certyfikacji.
Aluminium to materiał wszechstronny, lekki i coraz chętniej wykorzystywany w budownictwie, motoryzacji i przemyśle opakowaniowym. W miarę jak zastosowań przybywa, rośnie też potrzeba...
Recykling metali to codzienność przemysłu i ochrony środowiska. Wśród nich aluminium wyróżnia się wyjątkową wartością — da się je wielokrotnie przetapiać bez utraty...
Norma PN-EN 573-3 to punkt odniesienia dla firm, które produkują, przetwarzają lub kontrolują metale lekkie. W praktyce oznacza to, że każdy producent profili, odlewów czy blach z...
Komentarze